2026: Qlobal Geosiyasi Domino Effektinin Başlanğıcı və Diktaturaların payız mövsümü

2026-cı ilin ilk günlərində Venesuelada Nikolas Maduronun devrilməsi ilə nəticələnən hərbi-siyasi əməliyyat qlobal siyasi sistemdə "toxunulmaz" hesab edilən avtoritar rejimlər üçün sonun başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. Bu hadisə sadəcə bir regional dəyişiklik deyil, 21-ci əsrin ortalarına doğru formalaşan yeni dünya nizamının ilk kəskin siqnalıdır. Maduronun gedişi sübut etdi ki, xarici təzyiqlər daxili xalq iradəsi və hərbi elitadakı parçalanma ilə birləşdikdə, ən qatı diktaturalar belə cəmi bir neçə gün ərzində süqut edə bilər.

İran hazırda bu geosiyasi fırtınanın mərkəzində dayanan növbəti hədəf kimi görünür. Venesueladakı uğurlu keçid prosesi Tehrandakı teokratik rejim üçün "ölüm hökmü" effektini yaradıb. İranda illərdir yığılıb qalan sosial narazılıq, iqtisadi iflic və etnik gərginliklər artıq idarəolunmaz həddə çatıb.

2026-cı ilin əvvəlindən etibarən ölkə daxilində baş verən sistemli etirazlar və rejimin güc strukturları arasındakı inamsızlıq göstərir ki, İranın "müqavimət oxu" strategiyası daxildən çökməkdədir. Molla rejiminin süqutu təkcə İranın deyil, Suriyadan Yəmənə qədər uzanan bütün Yaxın Şərq coğrafiyasının xəritəsini yenidən cızacaq.

Rusiya isə bu zəncirvari reaksiyanın ən mürəkkəb və ən kritik həlqəsidir. Vladimir Putinin Ukrayna müharibəsi ilə başlayan strateji səhvlər silsiləsi 2026-cı ildə özünün kulminasiya nöqtəsinə çatıb. Kursk, Pokrovsk və Kupyansk əməliyyatından sonra Rusiyanın daxilində yaranan "təhlükəsizlik vakuumu" və beynəlxalq təcridin iqtisadi fəsadları Kremlin "sarsılmaz lider" imicini darmadağın edib. Müttəfiqləri olan Maduro və İran rejiminin bir-birinin ardınca zəifləməsi Putini qlobal arenada tək qoyur. Tarixi qanunauyğunluqlar göstərir ki, kənar dəstəyini itirən və daxili resursları tükənən avtoritar sistemlər çox vaxt daxili saray çevrilişləri və ya qəfil xalq hərəkatları ilə sonlanır.

 2026-cı ilin sonunda həmin boş xanada kimin olacağı artıq sirr deyil; bu, regional hegemonluq iddiaları ilə daxili azadlıq tələbləri arasında sıxılıb qalan, müasir dövrün tələblərinə cavab verməyən istənilən lider ola bilər. Dünya artıq "şəxsiyyət pərəstişi" üzərində qurulan rejimlərdən, daha şəffaf və milli iradəyə əsaslanan sistemlərə keçid edir. Bu ilin geosiyasi yekunu, onilliklər boyu davam edən "avtoritar qış"ın sona çatması və yeni dünya nizamının bərqərar olması kimi tarix kitablarına həkk olunacaq.