İranın Tarixi Seçimi: Nə Şah, Nə Şeyx – Milli İradəyə Dayanan Demokratik Gələcək

İran hazırda öz tarixinin ən mürəkkəb və həlledici kəsişmə nöqtələrindən birini yaşayır. Onilliklər boyu davam edən teokratik idarəçiliyin yaratdığı iqtisadi çöküş, sosial ədalətsizlik və beynəlxalq təcrid ölkəni daxildən partlayış həddinə çatdırıb. Lakin mövcud "Molla" rejiminin sarsılması fonunda siyasi arenada yenidən peyda olan köhnə simalar – xüsusilə devrilmiş şahın oğlunun aktivləşməsi, İran xalqı üçün yeni bir alternativ deyil, daha çox keçmişin qaranlıq kölgəsidir.

Şahın varisinin "xilaskar" obrazında təqdim edilməsi cəhdləri İran xalqının tarixi yaddaşına toxunur. Xalq Pəhləvi sülaləsinin hakimiyyəti dövründə törədilən cinayətləri, SAVAK-ın işgəncələrini və ölkə sərvətlərinin şəxsi maraqlara qurban verilməsini unutmayıb. Tarixi kökləri şübhəli olan, çox vaxt "hindli qaraçıları" (Zəngan/Luli kökəni) kimi xatırlanan bu sülalənin xalqın iradəsi ilə devrilməsi təsadüfi deyildi. Bu gün həmin ailəyə yenidən fürsət verilməsi, tarixi səhvlərin təkrarı deməkdir. İranın milli və siyasi kimliyi bu cür qeyri-milli və tarixdə dərin izi olmayan sülalələrin eksperiment meydanı ola bilməz.

Əgər İranın gələcək idarəçiliyində monarxiya institutu müzakirə olunacaqsa, bu, xalqın qan yaddaşında yaşayan və bu coğrafiyanın həqiqi sahibi olan sülalələrlə bağlı olmalıdır. İranın dövlətçilik ənənəsini quran Səfəvilər, onu hərbi qüdrət zirvəsinə daşıyan Əfşarlar və Qacarlar bu torpaqların əsl tarixi mirasçılarıdır. Hindistandan gəlmə köklərə malik Pəhləvi sülaləsinin bu böyük tarixi keçmişin qarşısında heç bir mənəvi və siyasi legitimliyi yoxdur. Xalq öz həqiqi liderlərini və tarixi köklərini dərindən tanıyır.

Lakin müasir dünya və İran gəncliyinin tələbləri göstərir ki, ölkənin qurtuluşu nə keçmişin monarxiya zülmündə, nə də indinin dini basqılarındadır. "Nə Şah, nə Şeyx" şüarı bu gün İran küçələrinin əsl səsidir. İranın gələcəyi hər hansı bir şəxsin və ya din xadiminin iradəsində deyil, birbaşa xalqın öz seçimi ilə formalaşan demokratik, dünyəvi və hüquqi dövlət modelindədir.

Xalq artıq bir diktaturadan qurtulub digərinə sığınmaq niyyətində deyil. İndi növbə milli iradə və bütün etnik qrupların, vətəndaşların hüquqlarının qorunduğu azad İranındır.